تقاضای مردم بسیار کم بود، سبب شده که نتوانستم کار و بار خود را به شکل موفقانه ادامه بدهممحب باشندۀ کابل
تجربۀ محب، باشندهٔ کابل، نمونهای از همین وضعیت است. او دو سال پیش برای ایجاد یک کارگاه خیاطی مردانه نزدیک به ۲۰۰ هزار افغانی سرمایهگذاری کرد؛ اما به گفته خودش، موقعیت نامناسب دکان و پایینبودن تقاضا سبب شد نتواند کارش را ادامه دهد.
محب در صحبت با رادیو آزادی از مشکلاتی میگوید که در مسیر کار با آن روبهرو شده است:
«با این سرمایه فقط توانستم که چهار پایه ماشین و دیگر مواد مورد نیاز را فراهم کنم، اما این که دکان در فاصلهٔ دور از بازار بود چون نمیتوانستیم در یک موقعیت خوب دکان بیگیرم، مردم توان خرید نداشتن، تقاضای مردم بسیار کم بود همین سبب شده که نتوانستم کار و بار خود را به شکل موفقانه ادامه بدهم.»
مشکل تنها متوجه کسبوکارهای سنتی نیست. در سالهای اخیر شماری از جوانان برای کاهش هزینهها و دسترسی به مشتریان بیشتر، به تجارت آنلاین نیز رو آوردهاند؛ اما این شیوه نیز در برابر محدودیتهای اقتصادی و اجتماعی مصون نمانده است.
بیشتر در این باره:
بیکاری چگونه زندگی و روان جوانان افغانستان را تغییر داده است؟شرایط قسمی که میخواستم پیش نرفت و من شکست خوردمهاشمه
هاشمه، یکی از کارآفرینان، حدود سه سال پیش تجارت آنلاین دستکول و بوت زنانه را آغاز کرد و نزدیک به ۴۰ هزار افغانی در آن سرمایهگذاری کرد؛ اما سرانجام مجبور شد فعالیتش را متوقف کند.
او درباره تجربه خود میگوید:
«مه یک تجارت آنلاین کوچک را شروع کردم، از یک طرف با وجود محدودیت و شرایط افغانستان برای زنان فکر کردم که این تجارت من میتواند کمکی باشد برای دیگر زنان و دختران، اما شرایط قسمی که میخواستم پیش نرفت و من شکست خوردم.»
تجارت هاشمه در شرایطی متوقف شد که زنان و دختران در افغانستان با محدودیتهای گسترده در زمینه آموزش، کار و رفتوآمد روبهرو هستند.
طالبان پس از بازگشت به قدرت، آموزش دختران بالاتر از صنف ششم را متوقف کرده و محدودیتهای مختلفی بر کار زنان در نهادهای دولتی و غیردولتی وضع کردهاند؛ محدودیتهایی که فرصت فعالیت اقتصادی زنان را نیز کاهش داده است.
بیشتر در این باره:
زنان افغان در حاشیهی اقتصاد؛ اشتغال زنان پس از بازگشت طالبان به ۵ درصد کاهش یافته استمشکل اساسی جوانان ما این است که یکی سرمایهٔ کافی و دیگر تخصص لازم را ندارندخان جان الکوزی، مشاور اتاق تجارت و سرمایهگذاری افغانستان
اما مشکلات جوانان در کار و تجارت تنها به وضعیت زنان و محدودیتهای موجود خلاصه نمیشود. فعالان اقتصادی میگویند کمبود سرمایه و تخصص، در کنار افزایش عرضه و کاهش تقاضا، بازار را برای بسیاری از کسبوکارهای کوچک دشوار ساخته است.
خان جان الکوزی، مشاور اتاق تجارت و سرمایهگذاری افغانستان، این موارد را از عوامل عمده ناکامی جوانان میداند:
«مشکل اساسی جوانان ما این است که یکی خو سرمایهٔ کافی ندارند و دیگر تخصص لازم را ندارند، همچنان عرضه به بازار زیاد است و تقاضا بسیار کم است.»
اتاق تجارت و سرمایهگذاری افغانستان میگوید در حال حاضر آمار دقیقی از شمار افرادی که در افغانستان مصروف کسبوکارهای کوچکاند، در دست نیست.
بیشتر در این باره:
زنان نانآور افغانستان؛ روایت پنج سال از دست رفتن فرصتهای کاری و درآمدفکر کردم که این تجارت من میتواند کمکی باشد برای دیگر زنان و دختران...هاشمه
به باور کارشناسان، در کنار تلاش و مهارت خود جوانان، حمایتهای اقتصادی نیز برای دوام کسبوکارهای کوچک ضروری است. فراهمشدن قرضههای مناسب و ایجاد زمینههای حمایتی میتواند بخشی از این مشکلات را کاهش دهد.
آذرخش حافظی، کارشناس اقتصادی، راهکارهایی را برای حمایت از تشبثات پیشنهاد میکند:
«ایجاد سیستمهای حمایوی، فراهم نمودن قرضههای مساعد، مافیت مالی، حمایت دولتی برای تشبثات کوچک و بزرگ و ایجاد یارانه تا زمانی که موفقیت این تشبثات بتوانند آنها را کمک بکند در غیر این صورت موفقیت این تشبثات مشکل است.»
تلاش کردیم در این مورد دیدگاه وزارت تجارت و صنعت حکومت طالبان را نیز داشته باشیم، اما محمد آصف شجاعت سخنگوی این وزارت در این مورد به پرسشهای رادیو آزادی پاسخ نداد.
با این حال از وزارت کار و امور اجتماعی حکومت طالبان پرسیدیم که برای مهار این چالش فرا راه جوانان افغان چه برنامهای دارند.
مولوی محمد صدیق توحید، سخنگوی این وزارت به رادیو آزادی گفت:
بیشتر در این باره:
سرمایه کم، امید بزرگ؛ روایت افغانهایی که از صفر شروع کردند«وزارت کار و امور اجتماعی در راستای ارتقای مهارت جوانان، بازاریابی برای تولیدات داخلی، در این راستا گامهای مثبت برداشته و آنها را به نمایشگاههای بینالمللی معرفی کند و زمینه بازریابی را برای شان پیدا بکنند و کار خود را رونق بدهند.»
وجود رشد اقتصادی افغانستان، این رشد هنوز برای بهبود وضعیت زندگی بسیاری از مردم کافی نیستسازمان ملل متحد
اوهمچنان پیش از این به رادیو آزادی گفته بود که این وزارت با بیش از ۱۵ دفتر دولتی و خصوصی تفاهمنامه امضا کرده تا در پنج سال آینده برای یک میلیون و چهارصد هزار جوان زمینه کار فراهم شود.
مشکلات کارآفرینان جوان در حالی ادامه دارد که اقتصاد افغانستان نیز با چالشهای جدی روبهروست. بانک جهانی میگوید نزدیک به یکچهارم جوانان افغان بیکارند و بسیاری از جوانانی که کار دارند، با دستمزد پایین، ساعات کاری ناکافی و کارهای نامتناسب با تحصیلاتشان روبهرو هستند.
این نهاد در بررسی بخش خصوصی افغانستان نیز دسترسی محدود به منابع مالی را از موانع عمده فعالیت شرکتها دانسته است. بر اساس این بررسی، تنها حدود ۰.۲۸ درصد سرمایهگذاری شرکتهای افغان از طریق بانکها تأمین میشود.
سازمان ملل متحد نیز میگوید با وجود رشد اقتصادی افغانستان، این رشد هنوز برای بهبود وضعیت زندگی بسیاری از مردم کافی نیست و بخش بزرگی از خانوادهها در تأمین نیازهای اساسی خود با مشکل مواجهاند.
در چنین شرایطی، کارشناسان بر آموزش مهارتهای مورد نیاز بازار، فراهمکردن قرضههای مناسب، حمایت از کسبوکارهای کوچک و ایجاد زمینه بیشتر برای مشارکت اقتصادی زنان و جوانان تأکید دارند.
تجربهٔ جوانانی مانند محب و هاشمه نشان میدهد که برای موفقیت یک کسبوکار، تنها داشتن سرمایه و انگیزه کافی نیست؛ بازار مناسب، قدرت خرید مردم، مهارت و حمایت اقتصادی نیز در دوام آن نقش اساسی دارد.