آیا مدارس دینی، می‌تواند جای مکاتب، آموزش علوم عصری و ساینسی را بگیرد؟

یک باشنده کابل که پدر دو پسر است و به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش در گزارش گرفته شود، به شرط تغییر صدا به رادیو آزادی گفت که کاهش دسترسی واقعی به آموزش عصری، او را دربارۀ آیندۀ فرزندانش نگران ساخته است.

"می‌خواستم اطفالم در مکتب آموزش ببینند و داکتر و انجینر شوند، اما حالا مکتب درست نیست، نصاب روشن نیست، معلم‌ها کم شده‌اند و اصلاً توجه نمی‌شود. مجبور شدم پسرانم را به مدرسه دینی بفرستم، نه به این خاطر که نمی‌خواهم علوم عصری یاد بگیرند، بلکه به این دلیل که انتخاب دیگری نداریم. من به آیندۀ آن‌ها تشویش دارم؛ با این نوع آموزش، معلوم نیست آیندۀ‌شان چه خواهد شد."

یک دختر محروم از آموزش در کابل، که او نیز نخواست نامش در گزارش گرفته شود، می‌گوید پس از آن‌که از رفتن به مکتب منع شد، به فراگیری آموزش دینی روی آورد.

او به شرط تغییر صدا افزود:

"به نظر من، فراگیری علوم دینی در یک کشور اسلامی مانند افغانستان کار خوب و پسندیده‌ای است، اما این هرگز نمی‌تواند جای مکاتب و آموزش علوم عصری و ساینسی را بگیرد. زیرا در شرایط کنونی جهان، برای پیشرفت یک جامعه تنها آموزش دینی بسنده نیست و لازم است آموزش‌های عصری نیز به‌گونهٔ جدی دنبال شود."

این در حالیست که حکومت طالبان به‌تازگی اعلام کرده که در حال حاضر حدود ۲۱ هزار مدرسۀ دینی زیر نظر وزارت معارف این حکومت فعالیت دارند و توجه ویژه‌ای به مدارس دینی شده است.

ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان، روز دوشنبه ۱۲ جنوری در سخنرانی در یک مدرسۀ جهادی در ولایت کندهار گفته که نزدیک به دو و نیم میلیون تن در این مدارس مصروف آموزش علوم دینی اند.

او همچنان مدعی شد که به آموزش علوم عصری نیز توجه شده و به گفتۀ او، ۱۲ میلیون دانش‌آموز در مکاتب مصروف فراگیری علوم عصری اند و نصاب درسی نیز اصلاح شده است.

طالبان در بیش از چهار سال گذشته، مکاتب بالاتر از صنف ششم و پوهنتون‌ها را به روی دختران بسته‌اند؛ اقدامی که باعث شده است شمار زیادی از دختران به مدارس دینی روی بیاورند. با این حال، در ماه اسد سال روان گزارش‌هایی از مسدود شدن شماری از مدارس دینی به روی دختران نیز منتشر شده است.

از سوی دیگر، فعالان آموزش هشدار می‌دهند که تمرکز بیش از حد بر مدارس دینی و نهادهای مذهبی، بدون توجه متوازن به علوم عصری، می‌تواند پیامدهای درازمدت منفی بر آیندۀ نسل جوان و توسعۀ کشور داشته باشد.

داکتر فضل‌الهادی وزین، استاد پوهنتون و عضو اتحاد جهانی علمای اسلام، روز چهارشنبه ۱۴ جنوری در صحبت با رادیو آزادی گفت:

"درست است که جامعه به علمای دین نیاز دارد؛ اما ساخت‌وساز بی‌رویه مدارس دینی به زیان افغانستان است و باعث تورم و بازماندن نسل جوان و شاگردان از فراگیری تخصص‌های ضروری دیگر می‌شود؛ امری که نه از نظر شرعی درست است و نه از دید عقل، و با نیازهای واقعی جامعهٔ افغانستان نیز همخوانی ندارد."

این در حالیست که وزارت تحصیلات عالی حکومت طالبان یکسال قبل اعلام کرد که پس از برگزاری امتحانات به ۲۶ هزار فارغ‌التحصیل مدارس دینی و علمای دین مدارک لیسانس و ماستری اعطا می کند.

این وزارت افزوده بود که ۱۵ هزار طالب مدارس دینی سند «عالمیه» و ۱۱ هزار نفر دیگر سند «عالیه» دریافت می کنند.

شماری از دانش‌آموزان پسر قبل از این به رادیو آزادی گفته اند که به دلیل کمبود آموزگار و مواد درسی، نمی‌توانند به طور مناسب در مکاتب درس بخوانند.

همچنان گزارش‌های از حذف برخی مضامین ساینسی در نصاب معارف و تحصیلات عالی و در مقابل، افزایش مضامین دینی منتشر شده است.

پیش از این نهادهای بین‌المللی و سازمان‌های حقوق بشری بارها هشدار داده‌اند که محدودیت آموزش دختران و گسترش مدارس دینی در افغانستان می‌تواند زمینه‌ساز تقویت افراط‌گرایی در کشور شود.

ریچارد بنیت، گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر در افغانستان، گفته است که سیاست طالبان مبنی بر تمرکز بر مدارس دینی و محدود کردن آموزش‌های عصری می‌تواند تهداب افکار افراطی را بگذارد.

بر اساس گزارش‌ها، در زمان حکومت جمهوری پیشین ، حدود پنج هزار مدرسۀ دینی در افغانستان فعال بود که تنها ۱۲۰۰ مدرسه آن در وزارت معارف ثبت شده بود.