هر ولایت مانند یک موزاییک است و قوماندانها توانایی و صلاحیت تصمیمگیری را دارندفرزین ندیمی، کارشناس دفاعی در انستیتوت واشنگتن
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران ساختار قوماندانی و کنترل خود را غیرمتمرکز«موزاییک» ساخته و قدرت بیشتری به قوماندانهای ردههای پایینتر داده است تا بتوانند به بمباران گستردهٔ هوایی امریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، پاسخ دهند.
کمپاین مشترک هوایی امریکا و اسرائیل که در ۲۸ فبروری آغاز شد، تعدادی زیادی از رهبران ارشد نظامی و سیاسی ایران را کشته است؛ از جمله محمد پاکپور قوماندان سپاه پاسداران و آیتالله علی خامنهای، رهبر ارشد ایران که تصمیم نهایی در همه امور کشور را میگرفت.
با تضعیف شدید رهبری، ایران ستراتیژی دفاعی موسوم به «موزاییک» را فعال کرده است؛ ستراتیژیی که برای توانمندسازی قوماندانهای محلی سپاه در زمان جنگ طراحی شده است. کارشناسان میگویند در حالی که این ستراتیژی توانایی مقاومت نیروهای مسلح ایران را بالا میبرد، اما خطر اشتباه در محاسبات را نیز افزایش میدهد.
فرزین ندیمی، کارشناس دفاعی در انستیوت واشنگتن، می گوید:
«این ستراتیژی برای کمک به سپاه پاسداران در سطح ولایات و نیروهای بسیج همراه آنها طراحی شده تا در برابر یک نیروی مهاجم خارجی دفاع کنند.»
گمان میرود که سپاه پاسداران، شاخهٔ نخبهٔ نیروهای مسلح ایران و ستون اصلی نظام مذهبی این کشور، حدود ۱۵۰ هزار پرسنل داشته باشد که شامل نیروهای زمینی، بحری و هوایی است.
واحدهای نظامی ما اکنون مستقل و تا حدی جدا شدهاندعباس عراقچی، وزیر خارجه ایران
سپاه پاسداران، قوماندانی نیروهای شبهنظامی داوطلب"بسیج" را نیز بر عهده دارد که گفته میشود حدود یک میلیون عضو دارد.
غیرمتمرکزسازی از حدود سال ۲۰۰۹ میلادی، زمانی که سپاه پاسداران دوباره سازماندهی شد، بخش مهمی از دکترین(اصول) این سپاه بوده است. هر یک از ۳۱ ولایت ایران، مقر قوماندانی سپاه پاسداران، ساختار قوماندانی و سلسله مراتب قوماندانی مخصوص خود را دارد.
فرزین ندیمی می گوید:
«هر ولایت مانند یک موزاییک است و قوماندانها توانایی و صلاحیت تصمیمگیری را دارند. بنابراین وقتی ارتباط آنها با قوماندانی در تهران قطع شود، همچنان میتوانند بهحیث یک نیروی نظامی منسجم عمل کنند.»
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، نیز در گفتوگو با شبکۀ تلویزیونی الجزیره در اول مارچ گفت:
«واحدهای نظامی ما اکنون مستقل و تا حدی جدا شدهاند و بر اساس دستورالعملهای عمومی که از قبل به آنها داده شده عمل میکنند.»
دکترین(اصول) فعلاً پابرجاست
به نظر میرسد که این ستراتیژی فعلاً کار میکند. ایران در پاسخ به بمباران شدید امریکا و اسرائیل، رگبارهای بیسابقهای از راکتهای بالستیک و طیارات بیپیلوت انتحاری را به سوی اسرائیل، تأسیسات نظامی و دیپلوماتیک امریکا در سراسر شرقمیانه و زیربناهای حیاتی انرژی در خلیج فارس فیر کرده است.
اگر راکتهای سپاه پاسداران تمام شود و یا بیشتر تأسیسات آن آسیب ببیند یا نابود شودساشا بروخمان، تحلیلگر امور نظامی
ساشا بروخمان، تحلیلگر امور نظامی در مؤسسه بینالمللی مطالعات ستراتیژی در لندن، می گوید:
«این نشان میدهد که حداقل در حال حاضر سیستم قوماندانی و کنترل هنوز کار میکند. احتمالاً تا زمانی که راکتها و سیستمهای پرتابگرها وجود داشته باشد، منطقه شاهد یک کمپاین تلافیجویانه مداوم از سوی ایران خواهد بود.»
اما مشخص نیست که آیا سپاه پاسداران میتواند انسجام خود را حفظ کند، در حالی که ایالات متحدۀ امریکا و اسرائیل زیربناهای نظامی ایران، از جمله ذخایر راکتهای بالستیک کوتاهبرد و میانبرد و همچنین قوماندانها میانرتبه در ولایات را هدف قرار میدهند.
به گفتۀ بروخمان، اگر راکتهای سپاه پاسداران تمام شود و یا بیشتر تأسیسات آن آسیب ببیند یا نابود شود، این نیرو «قابلیتهای اندکی فراتر از بازدارندگی ستراتیژیک خود خواهد داشت.»
بروخمان می گوید که نیروهای ایرانی به شدت به راکتها و طیارات بیپیلوت متکی هستند:
«با هدف قرار گرفتن تأسیسات تولیدی آنها که در سطح زمین قرار دارند، حداقل توانایی جایگزینی ذخایر با تردید روبهرو است.»
«شمشیر دو لبه»
ستراتیژی موزاییک(غیرمتمرکز) ایران برای افزایش انعطافپذیری سپاه پاسداران طراحی شده است، اما کارشناسان میگویند، ممکن است که ساختار غیرمتمرکز قوماندانی، به آشوب ها نیز دامن زند.
برخی از واحدهای منظمتر و نخبه میتوانند به جنگ ادامه دهندکولین کلارک، مدیر اجرایی مرکز سوفان در نیویورک
کولین کلارک، مدیر اجرایی مرکز سوفان در نیویورک، می گوید:
«واحدهای نظامی غیرمتمرکز از سوی امریکا و اسرائیل دشوارتر پیدا و نابود خواهند شد، اما تأثیر آنها هم کمتر خواهد بود، زیرا نمیتوانند نیروی کافی را برای ایجاد تاثیرات تعیینکننده متمرکز کنند.»
کلارک می افزاید:
«برخی از واحدهای منظمتر و نخبه میتوانند به جنگ ادامه دهند، در حالی که ممکن است واحدهای کمتجربهتر قربانی سردرگمی و بینظمی شوند. همچنین امریکا و اسرائیل یک کمپاین عملیات روانی را پیش میبرند و احتمال دارد که این مشکل را برای سپاه تشدید کند.»
دونالد ترمپ، رئیسجمهور ایالات متحدۀ امریکا، از ایران خواسته است که «بیقید و شرط تسلیم شود» و از نیروهای مسلح آن کشور خواسته که سلاحهای خود را زمین بگذارند و یا با «مرگ حتمی» روبهرو شوند. او گفته است، کسانی که تسلیم شوند، مصونیت دریافت خواهند کرد.
کارشناسان هشدار میدهند که شرایط غیرمتمرکز در زمان جنگ، خطر حملات ناهماهنگ راکتی و طیارات بیپیلوت و همچنین اشتباهات جهتیابی را افزایش میدهد که میتواند باعث تشدید ناخواسته درگیری شود.
به گفته تحلیلگران، ممکن است این موضوع، توضیح دهندۀ آن باشد که چرا شماری از راکتها و طیارات بیپیلوت ایرانی به مناطق ملکی مانند هوتلها و مراکز خرید در خلیج فارس اصابت کردهاند.
ترکیه که عضویت پیمان نظامی ناتو را دارد، اعلام کرد که در ۴ مارچ یک راکت بالستیک ایرانی را در منطقه سرحدی خود رهگیری کرده است.
آذربایجان، یکی از همسایگان دیگر ایران، نیز تهران را متهم کرده که در ۵ مارچ طیارات بیپیلوت را به سوی یک میدان هوایی در منطقۀ نخجوان فیر کرده است. در هر دو مورد، قوماندان نیروهای مسلح ایران بهطور غیرمعمول و مستقیم، این اتهامات را رد کرده است.