بحران پنهان معارف افغانستان؛ کودکان به مکتب می‌روند، اما خوانده و نوشته نمی‌توانند

شماری از خانواده‌ها می‌گویند، با آن‌که کودکان‌شان تا صنف چهارم و پنجم رسیده‌اند، اما بسیاری از آنان هنوز هم در خواندن و نوشتن متون ابتدایی مشکل دارند.

آنان به رادیو آزادی گفتند که توان مالی پرداخت هزینه کورس‌های اضافی و تدریس خصوصی را ندارند و کودکان‌شان در مکتب‌ها آن‌گونه که لازم است، سواد خواندن و نوشتن را فرا نمی‌گیرند.

الفت‌الله، یک باشنده ولسوالی سپین غر ولایت ننگرهار می‌گوید که نه‌تنها کودکان خودش، بلکه بیشتر کودکان روستاهای این ولسوالی نیز به گونه مناسب به مکتب و امکانات آموزشی دسترسی ندارند و به همین دلیل، حتی مفهوم خواندن و نوشتن را نیز فرا نمی‌گیرند.

او به رادیو آزادی می‌گوید: "کودکان ما با آن‌که تا صنف پنجم و ششم رسیده‌اند، اما هنوز هم نمی‌توانند به گونه روان بخوانند و بنویسند. این وضعیت برای آینده کودکان نگران‌کننده است. کودکان ما در صنف‌های مختلف درس می‌خوانند، اما سطح آموزش‌های ابتدایی آنان با صنف‌شان همخوانی ندارد. کمبود معلم، نبود امکانات درسی و کمبود توجه کافی به شاگردان، بر روند آموزش آنان تأثیر منفی گذاشته است. به ویژه در صنف‌های ابتدایی باید بر آموزش خواندن و نوشتن تمرکز بیشتر شود."

الفت‌الله و چند تن دیگر از باشنده‌گان روستاهای این ولسوالی، ویدیوهایی نیز به رادیو آزادی فرستاده‌اند که در آن گروهی از کودکان برای آموختن خواندن و نوشتن، زیر آفتاب یا سایه درختان، روی خاک نشسته اند و از هیچ‌گونه امکانات مکتب برخوردار نیستند.

اما این مشکل تنها به شرق افغانستان محدود نیست.

محمدالله، باشنده ولایت پکتیکا در حوزه جنوب‌شرق نیز شکایت مشابهی دارد.

او به رادیو آزادی گفت: "در کشور ما واقعاً این مشکل وجود دارد که به کودکان ما آموزش معیاری داده نمی‌شود. درس‌ها و سطح تدریس ما بسیار عقب‌مانده است. از سوی دیگر، مشکلات اقتصادی هم وجود دارد و آن درس‌هایی که در مکتب آموخته نمی‌شود، بیشتر خانواده‌ها توان گرفتن کورس‌های اضافی برای کودکان‌شان را ندارند."

خانواده‌های این شاگردان از نهادهای مسئول می‌خواهند که کیفیت آموزش را بهبود بخشند، شمار آموزگاران مسلکی را افزایش دهند و برای کودکانی‌که از آموزش عقب مانده‌اند، زمینه آموزش‌های جبرانی را فراهم کنند.

شماری از آموزگاران و مسئولان مکتب‌ها نیز این مشکل را تأیید می‌کنند، اما چالش‌های گوناگون را از عوامل پائین بودن سطح یادگیری این کودکان می‌دانند.

حکمت‌الله، باشنده ولایت ننگرهار و معلم در یکی از لیسه‌ها، به رادیو آزادی گفت: "نخستین مشکل، نصاب است که غیر معیاری ساخته شده‌است. زمانی‌که کودک وارد صنف اول می‌شود، به جای آن‌که نخست حروف را بیاموزد، مستقیماً عبارت به او آموزش داده می‌شود. اگر آموزگار مطابق پلان و نصاب پیش برود، شاگرد بی‌سواد باقی می‌ماند و اگر هم چنین نکند، از سوی دولت و اداره برایش مشکل ایجاد می‌شود. مشکل دیگر این است که بیشتر خانواده‌ها خودشان بی‌سواد هستند و کودکان‌شان را بیرون از مکتب به درس خواندن تشویق نمی‌کنند."

رادیو آزادی تلاش کرد در این مورد نظر وزارت معارف حکومت طالبان را نیز داشته باشد، اما ذبیح‌الله همت، سخنگوی این وزارت، تا زمان نشر این گزارش به پرسش‌های رادیو آزادی پاسخ نداد.

با این حال، او چند روز پیش در گفت‌وگو با یک رادیوی محلی گفته بود که وزارت معارف تلاش می‌کند روی کیفیت آموزش در کشور کار کند.

این نگرانی‌ها درباره کیفیت آموزش در حالی مطرح می‌شود که صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) هفته گذشته در گزارشی گفته است که در افغانستان، از هر ۱۰ کودک ۱۰ ساله، نه تن توانایی خواندن و نوشتن ندارند.

کارشناسان می‌گویند، اگر مشکل آموزش‌های ابتدایی کودکان به موقع حل نشود، این وضعیت بر آینده آموزشی و اقتصادی نسل‌های آینده افغانستان نیز تأثیر خواهد گذاشت.

از جمله، فضل‌الهادی وزین، فعال عرصه آموزش، به رادیو آزادی گفت: "متأسفانه در شرایط کنونی، کیفیت آموزشی معارف و مکتب‌های افغانستان پائین است. در نتیجه، شاگردان حتی زمانی‌که به صنف پنجم و ششم می‌رسند، توانایی خواندن و نوشتن ندارند. سطح معارف افغانستان باید علمی و اکادمیک شود و مطابق قانون، توجه جدی به آن صورت گیرد. همین تنها راه حل آن است."

بر اساس گزارش‌های اخیر سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) و یونیسف، بحران آموزش در افغانستان تنها به نرفتن کودکان به مکتب محدود نمی‌شود، بلکه کیفیت آموزش نیز به گونه جدی کاهش یافته است.

بر بنیاد معلومات این نهادها، بسیاری از کودکان حتی پس از پایان دوره ابتدایی نیز مهارت اساسی خواندن متن‌های ساده را ندارند.

کمبود توانایی مسلکی آموزگاران، محدودیت امکانات آموزشی، ضعف آموزش‌های ابتدایی و محدودیت‌ها بر آموزش دختران، از عوامل عمده این بحران دانسته می‌شود.