میلیونها افغان هنوز هم به کشوری بازمیگردند که خود با بحران بیکاری، کمبود سرپناه و نیاز گسترده به کمکهای بشردوستانه دستوپنجه نرم میکند.
درحالیکه روند بازگشت این مهاجران شدت گرفته بسیاری از بازگشت کنندهگان میگویند یافتن کار، مسکن و آغاز دوباره زندهگی در افغانستان به یکی از بزرگترین چالشهای آنان تبدیل شدهاست.
یعنی برای این خانوادههای افغان، بازگشت به وطن پایان مهاجرت نیست، بلکه آغاز نبرد تازهی برای بقا شدهاست.
دولت خان یکی ازین بازگشت کنندهگان که پس از ۴۵ سال از پاکستان به زادگاهش در ولایت ننگرهار برگشته از نبود فرصتهای کاری شکایت میکند.
او به رادیو آزادی گفت: "زندهگی در پاکستان و اینجا تفاوت بسیار زیاد دارد. در افغانستان تقریباً هیچ کار و مزدوری پیدا نمیشود، اما در پاکستان کار فراوان بود و هر کسی هر نوع کاری میخواست، پیدا میکرد. اینجا همه دنبال کار اند، اما کاری وجود ندارد."
اینجا همه دنبال کار اند، اما کاری وجود ندارد.
شماری دیگر از این مهاجران برگشته میگویند که با مهارتهای کاری خود به کشور بازگشته اند و تلاش میکنند برای خود و دیگران زمینه کار و تجارت فراهم کنند.
محمد خاطر که او نیز به تازهگی از پاکستان بازگشته، میگوید تجربه تجارت را با خود به افغانستان آورده و تلاش دارد کسبوکارش را دوباره آغاز کند، اما در یافتن دکان با مشکل روبهرو است: "ما در بازار صدر پشاور در کار فروش لباس بودیم. حالا که به وطن برگشتهام، میخواهم همان کار را ادامه بدهم. تنها مشکل این است که اینجا دکان پیدا نمیشود و تلاش میکنم دکانی پیدا کنم."
مهاجران بازگشته همچنین شکایت دارند که در افغانستان آموزش دختران بالاتر از صنف ششم ممنوع است و آنان نیز با نظام آموزشی و تدریس به زبانهای دری و پشتو در مکاتب آشنایی کافی ندارند.
کمیشنری عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندهگان (یو ان اچ سی آر) اعلام کردهاست که در سه سال گذشته شش میلیون مهاجر و تنها در سال جاری میلادی تاکنون یک میلیون نفر به افغانستان بازگشته اند.
چارلی گودلیک، سخنگوی این نهاد در افغانستان، در گفتوگو با شبکه الجزیره افزوده است: "ما شاهد هستیم که تنها در سه سال گذشته شش میلیون نفر به افغانستان بازگشته اند. از این میان، یک میلیون نفر فقط در سال جاری بازگشته اند. افزون بر این، برآورد ما این است که تا پایان سال ۲۰۲۶، میان دو تا دو و نیم میلیون نفر دیگر نیز به افغانستان بازخواهند گشت. در مجموع، شمار بازگشت کنندهگان به حدود ۹ میلیون نفر خواهد رسید که تقریباً معادل جمعیت کشوری مانند سوئیس است."
شمار بازگشت کنندهگان به حدود ۹ میلیون نفر خواهد رسید.
گودلیک افزوده که این افراد در کشوری جذب و ادغام میشوند که با مشکلات اقتصادی، محدودیتهای حقوق بشری بهویژه برای زنان و دختران و نیاز گسترده به کمکهای بشردوستانه روبهرو است، به گونهی که نزدیک به نیمی از جمعیت افغانستان به کمکهای بشردوستانه نیاز دارند.
او همچنین گفته است که سازمان ملل متحد برای ادغام این افراد در جامعه تلاش میکند، اما با کمبود منابع مالی مواجه است.
در همین حال، حکومت طالبان میگوید برای اسکان دایمی مهاجران بازگشته از کشورهای همسایه، دهها شهرک در سراسر افغانستان در حال احداث است.
حمدالله فطرت، معاون سخنگوی حکومت طالبان، میگوید که روند توزیع زمین در شماری از این شهرکها عملاً آغاز شدهاست. "برای اسکان دایمی مهاجران، در سراسر کشور ۵۸ شهرک در نظر گرفته شدهاست. در حال حاضر، در حدود ۳۰ شهرک روند توزیع زمین بهصورت عملی جریان دارد و تاکنون در مجموع ۵۹ هزار و ۱۳۳ قطعه زمین به مهاجران بازگشته توزیع شدهاست."
فطرت افزود که بیشتر مهاجران بازگشته توانایی ساخت خانه و تأمین سرپناه را ندارند و حکومت تلاش میکند توجه نهادهای امدادرسان و مؤسسات خیریه را برای همکاری در این زمینه جلب کند.
بهگفته او، هلال احمر قطر و شماری از مؤسسات خیریه تاکنون تعداد محدودی خانه ساخته اند، اما این کمکها کافی نیست و نیاز به حمایتهای بیشتری دارد.
روند بازگشت مهاجران از پاکستان در ماههای اخیر، همزمان با افزایش تنشها میان افغانستان و پاکستان، نسبت به گذشته سرعت بیشتری گرفته است.
پاکستان نیز به تازهگی از دهم ماه جولای سال جاری، مرحله تازهی از بازداشت مهاجران افغانی را آغاز کرده که اسناد معتبر برای اقامت در آن کشور ندارند.
پاکستان از دهم ماه جولای سال جاری، مرحله تازهی از بازداشت مهاجران افغان را آغاز کردهاست.
اسلام پادشاه، یکی از داوطلبان امدادرسان در جمرود، در آنسوی تورخم میگوید روزانه بین ۴۰۰ تا ۶۰۰ خانواده از طریق این گذرگاه به افغانستان بازمیگردند.
او میگوید بیشتر بازگشت کنندهگان دارای کارت ثبتنام کمیشنری عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندهگان (یو ان اچ سی آر) هستند.
حکومت پاکستان همواره اعلام کرده که تنها آن دسته از شهروندان افغانستان میتوانند در این کشور بمانند که در پاسپورتهای خود ویزه معتبر برای تحصیل، تجارت یا سیاحت این کشور را داشته باشند.
